ZERTARAKO ESKOLA XXI. MENDEAN?

 SARRERA

Hezkuntza gizakia osotasunean garatzeko ematen den prozesua da, jaiotzen garen momentutik heriotzararte. Hiru hezkuntza mota daude; hezkuntza formala, ez formala eta informala. Hezkuntza formala guztiz instituzionalizatutako, kronologikoki mailakatutako eta hierarkikoki antolatutako hezkuntza sistema da,  Haur Hezkuntzako lehen momentutik unibertsitateko azken urteraino hedatzen dena. Hezkuntza ez formala aldiz, eskolaz kanpo (aisialdian) jasotzen den hezkuntza mota da eta planifikatuta  egon daiteke. Azkenik hezkuntza informala dugu, honek bizitza guztian zehar garatutako prozesu bati egiten dio erreferentzia. Prozesu horretan zehar gizakiak, eguneroko esperientzia eta ingurunearekin edukitako erlazioari esker, ezagutza eta trebetasunak lortuko ditugu gehienetan intentziorik gabekoak izaten dira.

XXI. MENDEKO ESKOLA

Guk lan honetan hezkuntza formalari egingo diogu erreferentzia, bereziki XXI. mendeko eskolei. Eskola gizakiontzat gaur egun derrigorrezkoa da, bertan  gizakiak ezagutzak jasotzen ditu eta pertsona bezala  garatzen laguntzen duen erakundea da.

Eskola antzinako Grezian sortu zen, horrez geroztik, eskolak aldaketa nabariak jasan izan ditu. Garai bateko hezkuntza educaren (eskola tradizionalean) oinarritzen zen. Educareren ezaugarrietako batzuk hauek dira:

·                     *Kanpotik barrurazko prozesua, hau da, inposatutakoa.

·                     *Hezitzaileak hezigaia edo ikaslea elikatuko du.

·                     * Hezitzaileak bakarrik dauka beharrezko elikagaia.

·                      *Hezitzailearen autoritatea.

Aipatutako hezkuntza mota honetan hezitzaileak inposatutakoa bete behar zen. Horren ondorioz, ez ziren haurren beharrak asetzen, haien garapena ez zen kontuan hartzen ezta behar bereziak zituzten haurrenak ere eta ikasleek hezitzailearen aginduak betetzen ez bazituzten eta eskolak eskatzen zuen mailara iristen ez baziren zigor fisikoak jasan behar izaten zituzten.

Eskerrak, gizarteak aurrera pausu handia eman duela hezkuntza ereduari dagokionez, hau da, educaretik educerera saltoa ematea. Hala ere, esan beharra dago, educerek educaretik ezaugarri batzuk hartzen dituela. Educereren ezagarri aipagarrienak honako hauek dira:

 *Hezigaia hezkuntzaren prozesuaren eragile aktibo bihurtzen du.

 *Hezigaiak berak garatuko du bere ikaskuntza prozesua.

 *Hezitzailearen estimulazioa edo gidaritza jasoko du

 *Ikaslea da protagonista.

·                      *Ikaslearen aukerak kontuan hartzen dira.

Educeren aipatu dugun bezala ikaslea da protagonista, beraz, esan dezakegu irakasleak haurrak behatu eta beraien beharrak asetzen saiatzen direla, heziketa egoki bat eman diezaieten.

XXI. mendeko gizartean  aldaketa sozialak aurrera pausu handiak eman dituztela esan dezakegu. Eskola tradizionalaren puntuak galtzen joan dira,  erlijioa adibidez. Ezagutza etengabe aldatzen ari da eta egoera gero eta konplexuagoak sortzen ari dira.

Gainera kultur berdintasunerako ahalegin nabarmena antzematen da: asko etxetik irten gabe egoten ziren, gurasoei lotsa ematen baitzen horrelako seme-alabak izatea hizkuntzak, modak, ohiturak… Ekonomiaren desoreka eta gizarte bazterketa handituz doaz, baina beste alde batetik, esan dezakegu inklusioa gero eta gehiago sustatzen ari dela gizarte honetan eta batez ere eskoletan.

“Denek onartzen dute heziketa integratzailea beharrezkoa eta baliagarria dela jarrera bereizgarriak aldatzen laguntzeko”.

 Itziar Usabiagak HIK HASI aldizkaria

Gaur egungo eskolak egokitzen ari dira ezgaitasunak dituzten pertsonentzako, hau aurrerapauso handia dela ikusten dugu garai batean ezgaitasunak zituzten pertsonak ez baitziren onartuak gizartean eta ez zituzten erraztasunak bere heziketan aurrera egin ahal izateko, pertsona hauei marjinatu egiten zitzaien. XXI. mendeko eskoletan aldiz, ez dira horrelako egoerak ikusten. Oraingo hezkuntza honetan eskolak prestatuta daude ezgaitasunak dituzten ikasleei egokitutako baliabideak eskaintzen. Adibidez, eskola askotan ikus dezakegu igogailuen instalazio berria gurpildun aulkian dauden ikasleentzat pentsatua, baita ere, itsuei zuzendutako hizkuntza txertatua.

Hau guztia dela eta, esan dezakegu, eskola inklusiboak ikasle guztien beharrak betetzeaz arduratzen dela, bakoitzaren ezaugarri pertsonal, psikologiko, pedagogiko… ezberdinak kontuan hartzen dituztela, beharrak non dauden atzematen eta hauei aurre egiteko konponbideak bilatzen saiatzen dira, denek hezteko aukera izan dezaten. Eskola mota honen helburu nagusienetako bat, bere ikasleak dibertsitatean eta diskriminaziotik at hezi ahal izateko oinarria jartzea da. Ondorioz, edozein ikasleek izan ditzaketen beharrei, irtenbideak bilatzen saiatzen da gaur egungo eskola.

Esan beharra dago, orain bizitzen ari garen krisi sozial honek ere eragina duela heziketan. Honekin esan nahi duguna da, ikasleek izugarrizko presioa jasan behar izaten dugula gure etorkizunari begira, izan ere, ikasketak amaitu eta gehiengoak enplegurik ez dugu lortzen. Ondorioz, gehiengoak egiten ari garen ikasketekin aurrera jarraitzen dugu gehiago formatuz. Hau oso onuragarria izan daiteke baina bere alde txarrak ere baditu. Hots, hauetako bat, gizartean sortzen ari den lehia da, enplegua lortzeko aldetik geroz eta titulu gehiago izan, orduan eta aukera gehiago dituzula lan egiteko transmititzen du gizarteak. Guzti honekin esan nahi duguna da, gaur egungo eskoletan presio handia jasaten dela haur eta gurasoen arteko lehiakortasuna geroz eta handiago delako.

Lehen aipatu dugun bezala, eskola tradizionalean berezitasunak zituzten ikasleek ez zuten inolako laguntzarik, baina denborak aurrera egin ahala, pedagogo batzuei esker egoera hori aldatu izan da. Pedagogo horietako bat Maria Montessori dugu.

 Italiar emakume honek ingeniaritza, biologia eta medikuntzaa ikasketak burutu zituen. Italiako lehen mediku emakumea bihurtu zen, baina emakume izateagatik ospitaleetan aritzeko baimena ukatu eta adimen urriko haurrekin hasi zen lanean. Haur hauekin lanean zegoen bitartean, ikusi zuen  haur hauek euren ahalmenak eduki eta garatu zitzaketela. Haur hauek bizitza hobe bat merezi zutela uste zuen eta ez zituen ikusi gizarterako karga bat bezala. Montessorik izan zituen teoria pedagogikoak haur hauekin hasi zen garatzen. Pedagogo honek, haurra ezagutu eta bere beharren arabera heziketa egoki bat ematen saiatzen zen.

Hau izan zen Montessorik garatu zuen teoriaren ideia garrantzitsuenetarikoak:

·         Umeen burmuin absorbentea: haurrak inkozienteki ikasten dute, baina ezagutza hauek kontziente bihurtzen dira gutxinaka-gutxinaka. Hau da, umeek bere ingurunean ikusten duten guztia barneratzen dute erraztasunez.

·         Periodo sentikorrak: umeak gaitasunak eskuratzen dituzte era naturalean eta gaitasun hauek lagungarriak izango dira kanpoko munduarekin erlazionatzeko.

·         Prestatutako ingurumena: umeen ingurunea garrantzitsua da haien gaitasuna modu egokian garatzeko. Guztiz beharrezkoa da ingurune hori haien beharrei eta ezaugarriei egokituta egotea.

·         Helduaren rola: Montessorik zioen helduek bitartekaritza lana egin behar zutela, hau da, umeei unean uneko baliabide egokiak bermatzea.

“Ayudame ha hacerlo por mi mismo”

Maria Montessori

Esaldi hau oso erlazionatua ikusten dugu XXI. mendeko eskolekin, izan ere, gaur egun ikasleek lorpenak beraien kabuz lortzen dituztela esan dezakegu, nahiz eta irakasleak lorpen horiek lortzeko baliabide egokiak eskaintzen dizkien ikasleei. Azken finean, heziketa on bat lortzea irakasle eta ikaslearen arteko hartu-eman zuzen bat dela argi dago. Horregatik, azpimarratzekoa da, irakasleak haurra ezagutzeko beharra duela honen beharrak zeintzuk diren identifikatzeko eta hauei aurre egiteko metodo edo modu egokiena martxan jartzeko.

XXI. mendean esan dezakegu familiak eskolaren esku utzi dituztela zenbait eskumen. Umeak eskolaratze prozesuan aurrera egin ahala gurasoek eskolarekiko erakusten duten distantzia areagotzen doa. Esan dezakegu, Haur Hezkuntzan eskola-familia arteko harremana nabariagoa dela Lehen Hezkuntzan baino. Zer esanik ez DBH eta batxilergoan. Unibertsitate mailan aldiz ikaslea autonomoa da eta harreman hori ez da beharrezkoa. Hala eta guztiz ere, estatuak badu garrantzia heziketan, izan ere, bera da curriculum-eko gaiak zehazten dituena. Horrez gain, gurasoek ere badute heziketaren parte hartzeko beharra. Hauek bai dira, baloreak eta beste zenbait ezagutza haurrei transmititzen dituzten agenteak.

Hau guztia dela eta, laburbilduz, esan dezakegu hezkuntzak aurrera pausu handiak eman dituela azken urteotan. XXI. mendeak bizitzeko ikasleak prestatu behar ditugu, XX. mendean prestatutako irakasleekin, eta XIX. mendeko egitura duen hezkuntza sisteman.

ONDORIOAK

Lan honi amaiera emateko, esan beharrekoa da, XXI. mendeko gure ikuspuntutik hezkuntzaren helburu nagusienak hauek direla:

Irakasleek ikasleekiko eta ikasleen arteko trataera berdinak (genero bereizketarik ez, begiko umerik ez) izatea eta errespetuz jokatzea.

Denok dakigun bezala gizartea gizaki guztiak osatzen dugu, hau da, denak talde bat garela esan dezakegu. Beraz esan dezakegu, talde lana sustatzeak gizartean ondorio onak izango dituela, haurrek arauak errespetatzen ikasi beharra dute gero kalera irteterakoan modu egokian elkarbizitzen jakiteko.

Eskoletan inklusioa oso garrantzitsua dela azpimarratzen dugu gaur egungo gizartean aniztasuna oso garrantzitsua delako eta honek gure gizarte hau aberatsa egiten duelako.

Sozializazioari dagokionez, gizartean onartua izateko eta bizitzan aurrera egiteko beharrezkoa da. Ez dugu ahaztu behar sozializazioa jaiotzen garen unetik heriotzarainoko prozesua dela.

Irakasleen lana eskolan oso garrantzitsua da, hauek bitartekaritza lana egin behar dutelako. Irakasleek ikasleen beharrak identifikatuko dituzte eta hauei erantzun egoki bat emateko beharrezko baliabideak edo materiala eskaini behar dizkiote haurrek garapen egokia izan dezaten.

Gure ustez, nabarmentzekoa da irakasleen formakuntza. Formakuntza hau aktiboa izan behar dela pentsatzen dugu, horrela, irakasleek momenturo formatzen (ikastaroak, formakuntzak…) jarraitu behar dute. Hauek ezin baitira atzean gelditu eredu bat direlako ikasle guztientzat. Hau da, etengabeko formakuntza aktiboa jaso behar dute, hezkuntzan denbora pasatzen den heinean aurrerapenak ematen direlako.

Azken finean, hezkuntzaren xedeek gure gogoetatik abiatu behar dute jende askea eta kultur identitatea duena lortzeko. Hori litzateke gure herriak egin lezakeen ekarpenik ederrenetarikoa.

BIBLIOGRAFIA

·         http://blogs.elcorreogallego.es/gigasdetiza/2014/11/27/montessori-para-todos/

·         http://eskola-inklusiboa.blogspot.com.es/2012/04/zer-da-eskola-inklusiboa.html

·         http://www.hikhasi.eus/artikulua/145

·         http://www.hikhasi.eus/artikulua/1407

CAMINO, I. eta MURUA, H. (2012). Hezkuntzaren Teoria eta Historia. Madril: Delta Publicaciones.

  

ERANSKINAK

·         https://gaztekintzaile.wordpress.com/2013/05/04/zer-da-hezkuntza-eta-zertarako-balio-du/

Egileak: Irati Preciado, Mikel Ruiz, Aiala Zurimendi eta Ainara Mantxola